ذُوقُوا فِتْنَتَكُمْ ( 1 ) ، اى عذابكم و قوله : إِنَّ الَّذِينَ فَتَنُوا الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ ( 2 ) ، اى عذّبوا و اصل فتنه اختبار ( 3 ) باشد و تخليص من قولهم فتنت الذّهب فى النّار . * ( فَلَنْ تَمْلِكَ لَه مِنَ اللَّه شَيْئاً ) * ، هر كه خداى تعالى عذاب و اهلاك و افتضاح او خواهد از خداى براى او مالك چيزى نباشى يعنى دفع ( 4 ) نتوانى كردن ( 5 ) چه از آن در دست تو چيزى نيست * ( أُولئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّه أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ ) * ، ايشان آنانند كه خداى نخواست ( 6 ) كه دلهاى ايشان پاك كند . و در معنى او ( 7 ) دو قول گفتند يكى آن كه حكم كند به طهارت دلهاى ايشان براى آن كه اين حكم آنگه توان كردن كه دلهاى ايشان پاك باشد چون دلهاى ايشان به كفر و شرك و خيانت آلوده باشد خداى تعالى چگونه خواهد تا حكم كند به طهارت آن . ابو على گفت معنى آن است كه خداى نمىخواهد تا دل ايشان از ضيق و حرج كه دليل كفر باشد [ 390 - پ ] پاك كند بر سبيل عقوبت ، و محال است تفسير دادن اين را براى آن كه خداى تعالى [ از ] ( 8 ) ايشان ايمان نخواهد ( 9 ) براى آن كه اگر چنين باشد ايشان مكلَّف نباشند به ايمان و خداى تعالى مكلَّف ايشان نبود چه تكليف ارادهء آن چيز باشد كه در او كلفت و مشقّت بود با اعلام و اتّفاق است كه كافران به ايمان مكلَّفند و الَّا معذور بودندى در كفر . * ( لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ ) * ، ايشان را در دنيا خزى باشد و نكال يعنى اين كافران و منافقان و جهودان را كه ذكر ايشان در اين است و خزى ايشان در دنيا حكم شرع است به ذلّ و هوان ايشان و تبرّاى مؤمنان از ايشان و التزام جزيه با مذلَّت و صغار و ايشان را در آخرت عذابى عظيم باشد .

--> ( 1 ) . سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 14 . ( 2 ) . سورهء بروج ( 85 ) آيهء 10 . ( 3 ) . وز ، لب ، لت : اختيار . ( 4 ) . آج : رفع . ( 5 ) . لت : نتوانيد كردن . ( 6 ) . اساس ، وز ، لب : بخواست ، با توجه به آج تصحيح شد . ( 7 ) . مر : آن . ( 8 ) . اساس : ندارد ، با توجه به وز و ديگر نسخه بدلها افزوده شد . ( 9 ) . كذا : در اساس ، وز : ديگر نسخه بدلها : نمىخواهد .